Bazalt - Bazalt nedir aciklamasi volkanik kaya anlami hakkinda bilgiler
Volkanik hareketler sonucu tesekkül eden bir volkanik kaya sinifi. Bazaltlar, volkanik kayalarin en bol bulunanlaridir. Dördüncü jeolojik devirlerde meydana gelmis volkanik hareketlerin oldugu bölgelerde çok bulunurlar. Günümüz volkanlarinin birçogu bazaltik maddeler püskürtmektedir.
Bazaltlar baslica kalsiyum-sodyum feldspattan mütesekkil olup augite denilen bir silikat sinifini da ihtiva etmektedir. Tali olarak manyetit (Fe3O4) ve ilmenit (FeO. TiO2) gibi demir cevherleri de bulunmaktadir.
Birçok bazalt türü mevcuttur. Çogu olivin (MgFe)2 SiO4 ihtiva eder ki bunlar olivin bazaltlari olarak bilinir. Daha nadir olarak kuvars, kahverengi mika vs. mineraller ihtiva eden bazaltlar da vardir.
Yapi bakimindan ince kristallerden kaba kristal kütlelere kadar tiplerde bulunurlar. Genel olarak koyu siyah renkli ufak kristalli camsi kütlelerdir. Yalniz olivin minerali mikroskopsuz (gözle) fark edilebilir.
Bazalt lavlari volkanlardan çikarken içerlerindeki gazlar da uçar ve tasin içinde bosluklar husule gelir. Bunlara bosluklu bazalt veya disi bazalt denir. Bu bosluklar sonra çesitli mineraller (kalsit, kalseduvan veya zeolit) ile dolar. Bunlara da zeolitli bazalt adi verilir.
Bazaltlar yeryüzünde çok rastlanan taslardan biridir. Mesela Hindistan’da Dekkan bölgesinde 2000 m kalinliktaki bazalt platosu Hindistan’in üçte birini kaplamaktadir.
Türkiye’de Diyarbakir, Urfa Ovasinda Karacali Dag volkanindan çikan bazalt lavlari yari çapi 130-140 km olan bir daire seklinde yayilmistir. Keza, Bati ve Orta Anadolu’da yatay sekilli ve siyah renkli bazalt tabakalari uzaklardan dikkati çeker.
Bazalt, yogun ve sert oldugundan, basinca karsi mukavemeti en çok olan tastir. Granitten daha serttir. Bundan dolayi her yerde insaat tasi, parke, balast, micir yapimi için faydali olup, Türkiye’de birçok vilayetlerde yapi islerinde kullanilan yegane tastir. Urfa, Antep, Diyarbakir civarinda ve Trakya’da Çorlu dolaylarinda bazaltlardan micir yapiminda istifade edilir. Gevsek ve gevrek olan bazalt tüfleri çok poröz (sünger gibi gözenekli) olur. Bu özelliklerinden dolayi da hafif yapi malzemesi ve 1300 oC’de eritilenler de asitlere dayanikli gereç yapiminda kullanilir.
