Baz - Baz nedir aciklamasi bilesikleri anlami

Kimyada alisilagelmis olarak, sulu çözeltileri aci tatta, sabunumsu kayganlikta ve fenoltaleini pembeye dönüstüren, asitleri nötralize eden kimyasal bilesikler. Alkali metal hidroksitleri (potasyumhidroksit ve sodyum hidroksit) ve toprak alkali metalhidroksitleri (kalsiyum hidroksit ve magnezyum hidroksit) kuvvetli bazlardir. Çünkü bu bilesikler sulu çözeltilerde (hidroksit iyonu ve metal iyonu vererek) hemen hemen tamamen ayrisirlar. Alkali terimi bazin kuvvetli oldugunu belirtmede kullanilir. Zayif bir baz, mesela amonyum hidroksit (NH4OH), iyonlarina tamamen ayrilmayan bir bazdir.

Periyodik cetvelde soldan saga gidildikçe bazik karakter azalir. Mesela alkali metal hidroksitleri, toprak alkali metal hidroksitlerinden daha kuvvetli bazlardir. 3A grubu metallerinin hidroksitleri (mesela Al(OH)3) ise zayif bazdir. Hatta Al(OH)3 hem asit, hem baz karakteri gösterir. Böyle bazlara “amfoter baz” denir. Ayrica ayni grup içinde yukardan asagiya inildikçe de bazlik artar. Mesela alkalimetal hidroksitleri içinde en kuvvetli baz, sezyum hidroksit (CsOH)dir.

Arrhenius (1887) bazi, sulu çözeltilerine hidroksid (OH-) iyonu veren bilesikler olarak tarif etmistir. Bundan daha modern bir tanimlamayi Lowry ve Brönsted (1923) vermislerdir. Bunlara göre baz, hidrojen iyonlari tutabilen molekül veya molekül kisimlaridir. Bu tarife göre de (OH-) iyonlari hizli bir sekilde proton tutarlar. Lewis (1916), protona verilen özel rolü elektron çiftlerine vererek daha genis kapsamli bir teori gelistirmistir. Bu tariflerden sodyum karbonat (Na2CO3), kalsiyum oksit (CaO), amonyak (NH3) ve klorür (Cl) gibi (OH-) ihtiva etmeyen bilesiklerin de baz olduklari anlasiliyor. Çünkü bunlarin hepsi çözeltide hidrojen iyonlari tutarlar. Su (H2O) ayni konsantrasyonda (H3O+) ve (OH-) iyonlarina ayrisir. Böylece su hem baz hem de asid olarak davranir. Çünkü (H3O+) proton verir, (OH-) iyonu ise proton tutar.

Bazlar genel olarak, metal oksitlerinin su ile reaksiyonlarindan elde edilir. Mesela sodyum oksit su ile kuvvetli bir baz olan sodyum hidroksidi verir:

Na2O + H2O ® 2NaOH

Organik kimyada baz terimi amin ve alkaloitler için kullanilir. Organik bazlar genellikle zayif bazlardir.