BAROMETRE - Barometre nedir aciklamasi anlami cesitleri
Açik hava basincini ölçmeye yarayan alet. iki çesit barometre vardir. Birincisi civali barometre, ikincisi metal barometre.
1. Civali barometreler: Toriçelli ( 1608-1647) deneyi sonucunda ortaya çikmistir. Civali barometreleri de çanakli ve sifonlu olarak iki bölüme ayirmak mümkündür. Çanakli bir barometrede 100 cm uzunluGunda 1 cm2 kesitinde bir cam boru, bir civa çanaGi ve borudaki civa sütununun yüksekliGini ölçmeye yarayan cetvel mevcuttur. Borunun bir ucu açik, diGer ucu kapalidir. içinde hava kalmayacak sekilde tamamen civa ile doldurulur. Açik uç asaGiya gelecek sekilde civa çanaGina batirilir. Cam borudaki civa seviyesi yavas yavas düser. Deney deniz seviyesindeki bir mahalde yapilirsa 76 santimetreye gelince durur. Seviye daha asaGiya düsmez. Havanin basinci cam boru içerisindeki 76 cm yükseklikte bulunan civa sütununun aGirliGina esit demektir.
Sifonlu barometrelerde takriben 110 cm uzunluGunda bir ucu uzun, diGer ucu kisa -U- seklinde cam boru kullanilir. Uzun olan kolun yüksekliGi 100 cm ve ucu kapalidir. Civa çanaGi yoktur. Bunun yerini 18 cm yüksekliGindeki kisa kol alir. Kisa kolun ucu açiktir. Uzun kol civa ile tamamen doldurulduktan sonra ters çevrilerek düsey olarak tutulunca, civa seviyesi 76 santimetreye kadar inerken kisa koldaki civa bir miktar yükselir. Açik uçlu kisa borunun çapi kapali uçlu uzun borunun çapindan büyük olduGu için civanin dökülmesi söz konusu deGildir. Civali barometreler açik hava basincini en emniyetli sekilde ölçebilen ve zamanla bozulmayan aletlerdir. Bu hususiyetinden dolayi meteoroloji istasyonlarinda ve laboratuvarlarda yaygin olarak kullanilirlar. Pahali olmasi ve aGirliGi sebebiyle tasima zorluGunun bulunmasi belli basli kusurlaridir.
2. metal barometreler: Açik hava basinci, pratik olarak metal barometre ile de ölçülür. Hassasiyeti her ne kadar civalilar gibi uzun ömürlü deGilse de, basinç hakkinda bize fikir verir. Göstergeli ve yazici olanlari da vardir. Yayin esnekliGinden istifade edilerek yapilmistir. Basincin deGismesiyle yayin sekli deGisir. Bu sekil deGisikliGi bir kadran önünde hareket kabiliyetine sahip bir ibreye nakledilir. Yay, havasi kismen bosaltilmis madeni kutu içinde bulunur. Bu kutunun kapaklari, atmosfer basincinin uygulayacaGi kuvvetin daha büyük olmasi, dolayisiyla ibrenin daha fazla hareket edebilmesi için esnek bir metalden dalgali olarak yapilmisdir. Zamanla yaylarin esnekliGi bozulunca barometre hata yapabilir. O zaman civali barometrelerle ayarlamak gerekir.
Bir daGin tepesindeki basinç ile eteGindeki basinç birbirinden farklidir. Bu sebepten barometreler deniz seviyesinden itibaren irtifa (yükseklik) ölçme isinde de kullanilir.
Takriben her 10,5 m yükseldikçe barometre basinci 1 mm civa sütunu basinci kadar düser. EGer basinci 1 cm civa sütunu kadar düstüyse, deniz seviyesinden 105 metre yukari çikilmis demektir. Bu gaye ile kullanilan ve kadraninda basinç yerine yükseklik yazan barometreye “altimetre” adi verilir (Bkz. Altimetre).
