BARAJ - Baraj nedir aciklamasi anlami
Bir akarsu vadisini kapatan ve arkasinda su biriktiren; enerji üretimi, içme için kullanilma, sulama suyu temini ve akarsularin düzenlenmesi gibi pekçok gayeye hizmet eden ekonomik faydasi büyük olan tesisler.
Barajlar, agirlik, kemer ve payandali olarak betondan veya toprak ve kaya dolgudan yapilirlar. Bunlarin karisimi seklinde de yapilabilir. Birkaç yüz metre yükseklikte ve kilometrelerce uzunlukta olabilir. Arkalarinda biriken suyun kapladigi alan da binlerce hektara ulasabilir.
Beton barajlar, saglam kaya temelinin yakin oldugu vadilerde yapilir. Saglam kaya temellerine inilmeyen yerlerde ise, dolgu barajlari tercih edilir. Teknolojinin gelismesi ile dünyanin en yüksek barajlari, dolgu tipinde insa edilmislerdi. Türkistan’daki Nurek Baraji, kaya dolgu tipinde ve 3l0 m yükseklikte olup, dünyanin en yüksek barajidir. 207 m yüksekliginde, beton agirlik ve kaya dolgu tipindeki Keban Baraji, yükseklik bakimindan dünyada on sekizinci sirada yer almaktadir. isviçre'deki Granda Dixence Baraji, agirlik baraji tipinde olup, 285 m yüksekliktedir ve dünyanin en yüksek beton agirlik barajidir. Kemer tipinde dünyanin en yüksek baraji, 26l m yükseklikteki Vainot Baraji italya’dadir. Bu barajin ugradigi bir kazada sev kaymasi sonucu, baraj gölü tamamen dolmus ve 2250 kisi hayatini kaybetmistir. Payandali tipindeki barajlar ise, ancak 70 ile 80 m yükseklige kadar yapilirlar.
Dünyanin en uzun baraji, Ukrayna'daki Kiev Baraji olup, uzunlugu 50 kilometreyi geçmektedir. Baraj gölü bakimindan da dünyanin en büyük hacimli baraji, Rusya’daki Bratsk Baraji olup, l69 milyar m3 su biriktirebilecek kapasitededir. Keban Baraji 30 milyar m3lük hazne hacmi ile dünya siralamasinda on dokuzuncu olmaktadir.
Kurulu güç yönünden, dünyanin en büyük santrali, Itapiu Barajidir. l2.870 megawatt (MW) gücündeki tesis, l8 türbinden ibarettir. Her bir türbin 300 t agirlikta olup, türbin milinin döndürdügü dev jeneratörün içi, oldukça büyüktür. Keban Barajinin kurulu gücü l240 megawattir ve dünyada 36. siradadir. Itapiu Baraji, Brezilya-Paraguay sinirindaki Parana Nehri üzerinde kurulmustur. 35 km2lik insaat alanina sahip olup, toplam ll milyon m3 beton kullanilmistir. Bu kadar büyük bir barajin gölü tam l4 günde dolmustur. Bu barajin derivasyon kanali, 2 km uzunlukta, l50 m genislik ve 90 m derinliktedir. Baraj için ulasilan basari, çevrede yapilan bazi fedakarliklar sonucu olmustur. Baraj havzasinda yaklasik l500 km2lik tropikal orman ve verimli arazi ile dünyanin en güzel selalelerinden biri olan Sete Quedas, sular altinda kalmis ve 40.000’den fazla insan baska yerlere yerlestirilmistir. Brezilya ve Paraguay’in ortak yapimi olan itapiu Barajinin insaatinda 40.000 isçi çalismistir. Baraj, ana gövdesi l95 m yükseklikte olup, l4 adet kapagin açilmasiyla 52.000 m3su tahliye edilebilmektedir. Baraj gövdesine yerlestirilen basinçli borularin her birinin çapi l0,5 metredir. 90 devir/dakikalik l8 adet Francis tipindeki türbinler kullanilmaktadir.
