BALiNA (Balaena)

Alm.Walfisch, Fr. Baleine, ing. Whale. Familyasi: Balinagiller (Balaenidae). Yasadigi yerler: Sürüler halinde, çogunlukla soguk okyanuslarda yasar. Özellikleri: 30 metre boyunda, 200 ton agirlikta olanlari vardir. Suda yasayan sicak kanli memelilerdir. Yavrularini dogurur ve sütle beslerler. Ömrü: 70-90 yil. Çesitleri: ispermeçet, gagali, katil balinalar ile yunuslar disli balinalardandir. Mavi balina, kambur balina, Grönland balinasi (Kutup balinasi), Fin balinasi dissiz, çubuklu balinalardir.

Arktik denizlerde yasayan en iri ve büyük memeli hayvan. 60 fil veya 350 sigir rahatlikla içine sigabilir. Agzini açtiginda bir kayikla tayfalarini rahatlikla yutabilir. Memeli olup, akciger solunumu yapmasina ragmen vücudu baligi andirir. Ön üyeleri kürek seklindedir. Arka üyeleri ise gelismemistir. Sert, kilsiz ve kaygan derisinin altinda 45 cm kalinlikta bir yag tabakasina sahiptir. Kemikleri süngerimsi olup, içleri yagla doludur. Baliklarin tersine olarak kuyruk yüzgeci yatay ve kemiksizdir. Tuzlu sudan etkilenmemeleri için gözyasi bezleri koruyucu sivi bir madde salgilar. Sürü halinde gezerken kendilerine has sesler çikararak haberlesirler. Bir katil balina ayni anda iki ses çikarir. Mavi balinalar ise bütün okyanusa yayilan sesler çikarirlar. Dis kulaklari olmamasina ragmen isitme duyulari çok güçlüdür. Koku alma duyusundan mahrum olduklari sanilir. Yavrularini emzirirken yan yatar ve sütü yavrunun agzina püskürtürler. 15-20 dakika araliklarla su yüzüne çikip, baslarinin üzerindeki kapakli burun delikleri ile nefes alirlar. 1,5 saat su altinda kalabilirler. Burun deliklerinden su fiskirtmazlar. Disari soluduklari isinmis nemli hava atmosferde yogunlastigindan fiskiran bir su hortumunu andirir.

Disli ve dissiz olmak üzere iki alttakimi vardir. Dissiz balinalar üst çenelerinden uzanan 4-5 metre uzunlukta 400 kadar balina çubuguna sahiptir. Agzini açip plankton, küçük balik ve yumusakçalari agiz bosluguna alir. Suyu, kuvvetli dili ile disari sizdirirken, besinler iç yüzeyi firça gibi püsküllü balina çubuklarina takilir. Çubuklu balinalarin girtlagina bir insan yumrugu zor sigar. Yemek borusu daha da dardir. Küçük canlilarla beslenmek zorundadir. Balinalarin en büyügü mavi balinadir. 31 m boyunda 200 ton agirlikta olanlari vardir. Dissiz balinalarda iki, disli balinalarda bir burun deligi bulunur. Burun deligi nefes borusuna, agiz ise yemek borusuna açilir. Yemek borusu ile soluk borusunun hiçbir irtibati olmadigindan, agizdan alinan suyun akcigerlere kaçma tehlikesi yoktur. Disli balinalarin alt çenede (ispermeçet balinasi) veya her iki çenede (katil balina, yunus baligi) avini yakalamaya yarayan aktif disleri vardir. Atlantik ve Pasifik’te yasayan katil balinalarin boylari 9 metreye kadar ulasir. Sürü halinde avlanan yirtici hayvanlardir. Balinalarin en hizlisidir. Geldiklerini fark eden fok, yunus ve diger balinalar kaçacak yer ararlar. Agzi ve bogazi küçük fok ve morslari yutabilecek genisliktedir. Kendilerinden çok iri balinalara saldirip onlari parçalarlar.

Balinalar memeliler arasinda en uzun göç eden hayvanlardir. Üreme mevsimlerinde birkaç yüz adedi asan sürüler halinde görülebilirler. Bununla birlikte daha küçük gruplar halinde ve bazan da tek olarak rastlanirlar. Memeli deniz hayvanlari üremede her yönden kara memeli hayvanlarina benzerler. Gebelik zamani umumiyetle bir seneye kadar uzayabilir. Fakat bazan bu süre cinslere göre 11-15 ay seklinde degisir. Büyük balinalar umumiyetle 5-6’nci yaslarindan sonra erginlik çagina girerler ve muhtelif senelerde yavrularini dogururlar.

Denizde yasayan memeli hayvanlardan küçükleri, yazin baslangicinda dogum yapar veya çiftlesirler. Büyük balinalar ise bu faaliyetlerini daha genis bir zaman (ay) içerisinde gerçeklestirirler. Umumiyetle tek dogururlar, bazan ikiz hatta daha fazla dogurduklari da görülür. Yeni dogan balinanin büyüklügü yetiskine nazaran oldukça büyüktür. Ana balina 9-10 m boyunda olup, yavru ise 61-165 cm arasinda degisir. Büyümeleri çabuk olur. Balina yavrusunun ilk sene, boyu bir kat uzar. 2-3 senede yetiskinlerin boyuna varir. Balinalarin ortalama yaslari insaninkine çok yakindir. Bir Fin balinasi, 80 yil kadar yasar. Yavru balinalar su içine dogururlar. Bunlar hemen yüzmeye baslar. Birkaç aylik süre için ana balinadan süt emerler. Bu süre bazan bir seneye kadar uzayabilir. Emme diger memeli hayvanlarda oldugu gibidir. Ana balinanin sütü genis kanallardan akarak süt kanalinda tevzi edilir. Yavru balina ana balinanin memelerinden sütü deniz suyuna karistirmadan emebilmektedir. ispermeçet balinasi (Kasalot) 18 m boyunda 50 ton agirlikta olup, okyanus derinliklerinde dev mürekkepbaligi ve ahtapot avlar, köpekbaligi yuttugu da olur. Bazan yedigi mürekkepbaliginin gagasi sindirim borusuna saplandiginda bu yarali kisimlarda amber birikir. Yanici ve güzel kokulu olan bu yagli madde, gaita (kusuntu) halinde disari atilir. Bir zamanlar altin degerinde olan amber, bugün parfüm sanayiinde kokulari sabitlestirici olarak kullanilir.

Avlanmak istenen bir ispermeçet balinasi tarafindan 1891’de yutulan gemici James Bartley 24 saat baligin karninda baygin kaldi. Arkadaslari balinayi avlayip tayfayi karnindan çikarip hastahaneye yatirdilar. Vücudu baligin sindirim sivilari tarafindan beyaz lekeler halinde yanmis olan Bartley’in akli dengesi iki hafta sonra yerine geldi. Tek bir balinadan her biri 300 kg agirliginda 100 varil yag çikarilir. Balina yagi deri sanayiinde, cilt kremi, ruj ve margarin imalinde kiymetli bir gelirdir. Amerika'da hidrojene edilmis balina yagi sabah kahvaltisinda lüks bir margarin olarak kullanilir. Bugün ilaç sanayiinde bile önemli rol oynar. Milimetrenin 400.000’de biri kalinlikta balina yagi büyük göl ve barajlarin yüzeyine serpildiginde buharlasma ile su kaybi önlenmis olur. Balina eti kizartildiktan sonra konserve haline getirildiginde dana eti lezzetini verir. Japonya’da insanlarin önemli bir yiyecegini teskil ettigi gibi yem sanayiinde de önemli rol oynar. Eti ve kemikleri ögütülerek balina unu haline getirilir. iç organlarindan da gübre imal edilir.

Balina avciligi özel patlayici zipkinli toplarla donatilmis gemilerle yapilir. Zipkinlanan yavruyu ana balina ölüm pahasina terk etmez. Saatlerce onu kurtarmaya çalisir. Bazan bilinmeyen sebeplerle balinalar toplu halde kiyilara vurarak intihar ederler. Vücutlarinin agirligi sebebiyle akcigerleri ezildiginden havasizliktan bogulurlar.