BALIK YAgI
Alm. Fisch-tran, Fr. Huile de foie de morue, ing. Cod live oil. Morina baliklarindan ve çogunlukla mezgit ailesinden olan diger bazi baliklarin cigerlerinden elde edilen besleyici bir yag. Hayvani yag olan balik yagi, 19. asirda morina hastaligi ile mücadele için kullanilan bir halk ilaciydi. 1914-1922 yillari arasinda tibbi degeri klinik olarak tesbit edildi. Bu deger kendisinde A ve bilhassa D vitamininin varligina baglandi. Bu vitaminler yagin çok az bir kismini teskil ederler. Vitaminler burada ünite olarak ifade edilir. Bir yag, gr basina ortalama 1400 internasyonal Ünite (i.Ü.) A vitamini ve 100 internasyonal Ünite (i.Ü.) D vitamini ihtiva eder. Yagin sabunlasmayan kisimlarinda bulunan bu vitaminlerin kaynagi 300 planktonlardir. Bunlarin yenmesiyle küçük baliklara ve sonra da büyük baliklara geçen vitaminler, baliklarin karacigerinde depolanmaktadir.
Balik yagi, yag ihtiva eden taze karacigeri parçaladiktan sonra bekletmek, sikmak veya suyla, asitle, alkali ile kaynatmak suretiyle elde edilir. Morina baliklarinin taze karacigerinden, morina balikyagi elde edilir. Bu baliklar isveç, ingiltere, Kanada, izlanda, Norveç ve irlanda kiyilarinda veya açik denizlerde yasamaktadir. Baliklar yakalandiktan sonra karacigerleri alinir, küçük parçalara bölünür ve tahta fiçilarda bekletilir. Ayrilan yag aktarilarak alinir. Yine bir süre bekletilerek kolay billurlasan kisimlarindan ayrilir. Böylece soluk sari renkli, balik kokusunda, berrak bir yag elde edilir. Yagin % 70’ini oleik ve % 20-23 kadarini palmitik gliseritleri teskil eder. Diger yag asitlerinin miktari azdir. Fakat bu yag asitleri balik yagina ayri bir önem kazandirmaktadir.
Vitamin kaynagi olarak diger balik yaglari da mevcuttur. Halibut (Kalkana benzeyen) baligi, kaya baligi, köpek baligi ve mustelus baliklarinin karacigerlerinin yaglari A vitamininin esasli kaynaklaridir. Halibut yagi morinaninkine nazaran 10 misli daha etkilidir. Pacomorph baliklarinin (Turna, uskumru, kiliç baligi), yaglari ise morina baligina nazaran 100 misli daha çok A ve D vitamini ihtiva eder. Balik yagi ihtiva ettigi vitaminlerin bozulmamasi için karanlikta, serin bir yerde ve iyice kapali kaplarda saklanmalidir. Vitaminlerinden dolayi kemik hastaliklarinda ve genel zafiyet hallerinde kullanilmaktadir.
