ARABi AYLAR
Hicri takvimlerde kullanilan aylar. Uzunluk bakimindan iki türlü sene vardir: semsi sene, Kameri (Hicri) sene. semsi sene, günes senesi olup, dünyanin günes etrafinda bir kerre döndügü zamandir. 365, 242 gündür. Kameri sene ise, Ay’in Dünya etrafinda 12 kere döndügü zaman olup, 354, 367 gündür. Günes yili Kameri yildan 10,875 gün daha uzundur. Bu farkdan dolayi semsi sene 32,5 olunca Kameri sene 33,5 oluyor. Kameri sene adedi 32,58/33,58 = 0,97023 ile çarpilinca, semsi sene olur. Bir arabi ay, hilalin görülmesi ile baslar ve ikinci görünmesine kadar devam eder. Önceden hesab ederek hangi gün görülebilecegi anlasilir ise de esas olan gözle görülmesidir. Hilal, yani yeni ay, dogdugu geceden önceki gecelerde hiç bir yerden görülemez. Ay, yer küresinin etrafinda dönerken, her ay bir kerre, ay ile günes, yer küresinin ayni tarafinda olarak üçü bir dogrultuda bulunurlar. Bu hale “içtima-i neyyireyn” denir. Bu halde iken, ayin bize karsi olan yüzü, günesi görmedigi için karanlik olur. Bu sebepten ay görünmez. Ayin görünmedigi zamana da “muhak” denir. içtima zamani, ilmi esasa göre hazirlanmis takvimlerde her ay için yazilidir. içtimadan sonra, ay muhaktan kurtulup, günes batarken, bati tarafindan ufuk üzerinde hilal seklinde görülür. Ay muhaktan kurtuldugu zamanda, hangi memlekette günes batmakta ise, yalniz o tul (meridyen) derecesindeki memleketlerden görülebilir.
islam dininde ibadetlerin bu arabi aylara göre yapilmasi emredilmistir. Bunun sebeplerinden biri, Ramazan ayidir. Zira Ramazan ayi hicri kameri aylardan olup, miladi seneye göre her yil, 10-11 gün evvel baslamaktadir. Böylelikle 33 senede tam bir devir yaparak senenin bütün günlerinde oruç tutulmus olmaktadir. Miladi seneye göre Ramazan ayi baslasa idi, kuzey yarimkürede yazin oruç tutulurken ayni anda güney yarimkürede yasayanlar kisin oruç tutacaklar veya bunun aksi olacakti.
Yurdumuzda 1925 yilinda kabul edilen Miladi takvimden önce kameri takvim kullanilirdi.
Hicri takvimde kullanilan Arabi aylarin adlari sirasiyla sunlardir:
1) Muharrem, 2) Safer, 3) Rebiülevvel, 4) Rebiülahir, 5) Cemazilevvel, 6) Cemazilahir 7) Receb, 8) saban, 9) Ramazan, 10) sevval, 11) Zilkade, 12) Zilhicce.
Arabi ayin ilk gününü bulmak: Herhangi bir arabi ayin ilk gününün hangi gün oldugunu bulmak için muhtelif (çesitli) usuller vardir. Bunlardan en sihhatli olan üçü; isik, Ulug Bey ve el-Kindi usulleridir.
Isik usulü : Hangi hicri senenin hangi ayinin hesabi yapilacaksa sene adedinden bir noksani 4,367 ile çarpilir. Bulunan sayinin, tam sayisina aranilan aya mahsus rakam ilave edilir. Çikan rakam yediye bölünür. Kalan, Cuma'dan itibaren gün adedi olur.
On iki Arabi ayin herbirine ait rakamlar :
Muharrem : 8, Safer : 2, Rebiülevvel : 4, Rebiülahir : 5, Cemazilevvel:7, Cemazilahir : 1, Receb : 3, saban : 4, Ramazan : 6, sevval : 7, Zilkade : 2, Zilhicce : 3.
1376 hicri senesinin Ramazan-i serif ayinin ilk günün hesabi :
1375 x 4,367 = 6004,625
Ramazana ait adet 6 oldugundan,
6004 + 6 = 6010 ve 6010/7 = 858 ve burada kalan 4’dür.
Toplami yediye bölünce 4 kalir. Cuma gününden itibaren haftanin dördüncü günü Pazartesi olur. Böylece Ramazan-i serif’in birinci gününün Pazartesi oldugu anlasilir.
Peygamber efendimiz; “Hilali görünce oruca baslayiniz!” buyurdular. Hilalin dogmasi, görmekle degil hesapladir ve hesap, sahih olup, hilal hesabin bildirdigi gecede dogar. Fakat o gece görülmeyip bir gece sonra görülebilir. Oruca hilalin dogdugu gece degil, görüldügü gece baslamak lazimdir. Hilal, dogdugu geceden önceki gecelerde hiç bir yerden görülemeyecegi için, Ramazan-i serif, hesapla bulunan günden önce baslayamaz. O gün veya bir gün sonra baslar.
Kindi usulü: Herhangi Arabi ayin birinci gününü bulmak için, hicri kameri sene adedi sekize bölünür. Kalan, asagidaki cedvelde, birinci satirda bulunup, bundan asagiya inince, ay hizasindaki rakam, Cumadan itibaren gün adedi olur.
Ulug Bey usulü: Önce hicri senenin birinci ayi olan Muharrem ayinin birinci günü bulunur. Muharrem ayinin birinci gününü bulmak için, bilinen hicri sene sayisi daima 210 adedine (sayisina) bölünür. Bu taksimin bakisinin, yani kalaninin birler basamagindaki (en sagindaki) rakam bakiden çikarilir. Kalan sayi birinci cetvelde, birinci sütunda, yani, baki sayisinin birler basamagi atilmis hali sütununda bulunur. Buradan saga dogru gidilir. Cetvelin birinci satirinda yer alan ve baki sayisinin birler basamagini gösteren rakamin altindaki sütunda rastlanan sayi, Pazardan itibaren sayilarak, Muharremin birinci günü olur. Mesela 1316 hicri senesinin Muharreminin birinci gününü bulmak için;
formulas>form
ulas>
