ANKET

Arastirma tekniklerinden biri. iktisadi, siyasi, sosyal vb. sahalarda karar verme sirasinda karsilasilan belirsizlikleri ve bilgi eksikliGini gidermek, problemleri teshis etmek, aydinlatmak, çözüm bulmak için basvurulan sistematik ve planli bilgi toplama faaliyeti. Öteki temel bilgi toplama yöntemleri gözlem ve deneydir (Bkz. Gözlem, Deney). Anketler, uygulandiklari araçlar itibariyle deGisik isimler alabilir. Telefonla anket, postayla anket vb.

Anket tekniGinde, ihtiyaç duyulan bilgilere sahip kisilere sözlü veya yazili sorular sorulur, bunlari cevaplamayi kabul eden kisilerin verdikleri cevaplar alinir, kaydedilir, deGerlendirilir ve bir sonuca varilir. Anket, bu bakimdan arastirmaci ile bilgi sahibi kisiler arasinda bir haberlesmedir.

Haberlesme sirasinda önceden hazirlanmis belli bir soru (anket) formunun bulunmasina baGli olarak yapisal anket ve yapisal olmayan anket ayrimlari yapilir. Yapisal olmayan anketlerde, anketör önceden ana hatlari belirlenmis olan sorulari, görüsmenin akisina uygun olarak, gerekli gördüGü sekilde sorar.

Yapisal görüsmelerde, sorularin farkli sekilde ifade edilmesinden doGabilecek yanlis anlamalar, sorulardan bir kisminin sorulmasinin unutulmasi, ilave sorular sorulmasi, sorularin deGisik kisilere sirasi deGistirilerek sorulmasinin yol açabileceGi olumsuz etkiler önlenebilir.

Anket sirasinda cevaplayanin sorularin ne maksadla sorulduGunu (arastirmanin amacini) bilip bilmemesine baGli olarak dolayli ve dolaysiz anketlerden bahsedilebilir. Cevaplayicinin cevabini açikça bilemediGi veya bildiGi halde ifade edemediGi veya ifade edebileceGi halde cevaplamak istemeyeceGi veya cevaplama esnasinda samimi ve gerçek cevaplari vermeyeceGinden süphe edilen durumlarda arastirmanin maksadi gizlenmelidir. Bu türden anket teknikleri arasinda, üçüncü kisi, kelime çaGrisim, cümle tamamlama, hikaye tamamlama ve tematik algilama teknikleri sayilabilir.

Yüzyüze anket için anketör ile cevaplayici doGrudan karsi karsiya gelir. Anket formunun çok uzun olduGu, yüksek bir cevaplandirma oraninin ve cevaplamada çabukluk gibi hususlarin önem kazandiGi, çok deGisik bilgilerin toplanacaGi hallerde sikça kullanilir. Yüzyüze ankette cevaplayicilardan cevap alma hizi ayarlanabilir. Cevaplayicilara soru sorma yaninda, onlara sekil, nümune, maket vs. gibi nesneleri gösterme ve görüsme yerinde gözlem yapma imkani da bulunur. sahsi münasebet sayesinde cevaplayicinin isbirliGinin kazanilmasi daha kolaylasir. Görüsme hem soru sayisi hem de süresi itibariyle uzun tutulabilir.

Postayla anket uygulamasinda yazili bir anket formu herhangi bir vasita ile (posta olmasi sart deGil) cevaplayiciya ulastirilir, cevaplar da yine herhangi bir araç ile arastirmaciya geri iletilir. Arada bir anketörün bulunmamasi, cevaplayicilarin özel konularda daha serbest ve açik davranmalarini kolaylastirir. Postayla ankette cevaplama orani ekseriya düsük olur. Ancak ilgi çekecek bir konu, sorular ve görünüs, nisbeten kisa bir anket formu, bir hediye veya sonuçlari cevaplayiciya bildirmek vaadi, cevaplama ve geri postalamayi kolaylastirici bos zarf gönderilmesi, cevaplayicilarin önceden kendilerine anket için basvurulacaGi konusunda uyarilmalari, hemen cevap vermelerinin rica edilmesi, gibi tedbirlerle cevaplama orani arttirilabilir.

Telefonla anket bir bakima yüz yüze ankete benzer, ancak aradaki baGlanti telefonla saGlanir. Aninda cevap almak istenen, arastirmanin çok kisa sürede tamamlanmasinin arzulandiGi hallerde tercih edilir. Anketörler merkezi bir yerde bulunduklarindan daha kolaylikla kontrol edilebilirler ve bu yoldan yüzyüze görüsmedeki önemli sakinca olan uydurma anketler önlenebilir. Telefonla anket, bazi durumlarda öteki anket türlerinde yardimci araç olarak  da kullanilir.

Anket yöntemiyle toplanan bilgilerin deGeri, bilgi alinan kisilerin seçimindeki doGruluk, isabet ve objektifliGe baGlidir. Arastirma sonuçlarina yöneltilen itirazlarin önemli bölümü arastirma örneGinin seçilmesiyle ilgilidir. Kimlerle görüsüleceGinin belirlenmesi islemine “örnekleme” adi verilir. Arastirmada kendilerine basvurulacak birimlerin tamamina arastirma terminolojisinde “ana kütle”, bunlar arasindan maksada uygun olarak seçilen birimlerin olusturduGu alt kümeye “örnek” adi verilir.

Örneklemede, basit tesadüfi örnekleme, zümrelere göre örnekleme, kota örneklemesi, kolayda örnekleme, tek veya çok kademeli örnekleme, esit veya farkli ihtimalli örnekleme, sistematik örnekleme, kasitli örnekleme vb. gibi deGisik usüller takib edilebilir.

Örneklemede bir önemli konu da örnekleme orani’dir. Esas olarak arastirmanin getirdiGi sonuçlara ne derece güvenilebileceGi ile ilgili olmakla beraber örnekleme oraninin arastirmanin maliyeti ile de münasebeti vardir. O yüzden konu, bir optimum bulma meselesidir. Genel bir kaide olarak, örnekleme oraninin büyümesine paralel olarak sonuçlarin daha güvenilir hale geleceGi, buna mukabil, bilgi toplama maliyetlerinin hizla yükseleceGi söylenebilir.

Anket formu (Soru formu), anket yönetiminde bilgi toplamada kullanilan ve belli sorulardan meydana gelen formdur. Anket yönteminin basarisi, anketörlere olduGu kadar, anket formunun doGru ve mükemmel düzenlenmis olmasina da baGlidir.

Soru formunun basina, konuyu açik olarak ortasa koyan, cevaplayicinin ilgisini çekecek, onu isbirliGinde bulunmaya tesvik edecek bir açiklama yerlestirilmelidir.

Daha sonra formda yer alacak sorularin hazirlanmasina geçilir. Bir anket formunda kullanilabilecek sorular deGisik özellikler arzeder. Baslica soru tipleri olarak, açik uçlu sorular, iki sikli sorular ve çoklu seçim sorulari zikredilebilir.

Açik uçlu sorular, herhangi bir cevap alternatifi ihtiva etmeyen, nisbeten kisa sorulardir. Cevaplayici ekseriya genel mahiyetteki bu sorulara serbestçe cevap verir, yük daha ziyade cevaplayicidadir. Bu tip sorularin kullanilmasi halinde soru sayisinin sinirli tutulmasi, gerekiyorsa cevaplayicidan açiklamasi beklenen fikir ve cevaplarin hacmi ve sayisinin belirtilmesi ve mümkünse, soru formu üzerinde kodlamayi kolaylastiracak bosluklar birakilmasi iyi olur.

iki sikli sorular, genellikle evet-hayir türü sorular olarak da bilinir; cevaplayicinin iki siktan birini seçmesini gerektiren soru tipidir. Bu tip sorularin kullanilmasi sirasinda, cevaplayiciyi siklardan birini seçme sansini artiracak etkilemelerden sakinmak, olumsuz cevap sikki için, kolay ve kaçamak cevap vermeyi engellemek için açiklama yapilmasini istemek, cevaplayicinin gerçekten baski altinda kalmadan cevap vermesini saGlamak için eGer imkan olursa, “fikrim yok” veya “bilmiyorum” gibi ilave siklar bulundurmalidir.

Çoklu seçim sorularinda, muhtemel cevap siklarinin tamami cevaplayiciya verilip, bunlar arasindan bir veya daha fazlasini seçmesi istenir. Bu tip sorularin hazirlanmasi nisbeten güç olmakla beraber, cevaplandirma sirasinda cevaplayicinin isi kolaylastirilmis olur. Bu tip sorularin kullanilmasi sirasinda, alternatif cevaplardan hiçbirinin atlanmamasina, yani bütün mümkün hallerin kaydedilmesine, seçim yapilacak sik sayisi sinirlanacaksa (kaç sik cevaplandirilacaksa) bunun belirtilmesine, siklarin kavram olarak da mükerrer olmamasina, her sikkin sadece bir hususla ilgili olmasina, dikkat edilmelidir. Çoklu seçim tipi sorularda da cevaplamayi zorlamasiz hale getirmek için "bilmiyorum", "fikrim yok" veya "diGer, (açiklayiniz) ........... " tarzinda siklar ilave edilmelidir.

Anket yönteminin uygulanmasinda cevaplayicilarla temas sirasinda bazi hususlara dikkat edilmesi, tecrübeli arastirmacilar tarafindan tavsiye olunmaktadir. Cevaplayicilari küçük gören bir tavira kapilmamali, ifadeler düzgün olmali ve çok aGdali olmamali, argo ve halk aGzi kullanilmamali, ikili anlam tasiyan söz ve ifadelerden sakinilmali, iki olumsuz ifadenin pespese kullanilmasi gibi anlamayi zorlastirici etkilerde bulunulmamalidir.

Soru formunun biçimi ve görünüsü de üzerinde durulacak bir konudur. Soru formunda mümkün olduGunca az söz kullanilmali, ifadeler sade olmali, bilinen, sik sik dile gelen kelimeler tercih edilmeli, rahat ve hatasiz okunabilir olmalidir.

Soru formunda yer alan sorular mantiki bir sira takib etmeli, cevaplandirilmasi zaman alan ve zor olan sorularla, hassas konularla ilgili sorular tercihan sonlara yerlestirilmeli, birbiriyle ilgili, baGlantili olan sorular gruplandirilmali, sekil olarak birbirine benzer veya ayni olan soru tipleri kisa tutulmali, soru aralarina ve uygun yerlere ilgiyi canlandiracak, cevap vermeyi iyilestirecek açiklamalar ve talimatlar kolayca farkedilebilecek sekilde yerlestirilmeli ve son olarak, soru formu düzenlenirken, bu formla toplanacak bilgilerin nasil deGerlenip, analize hazirlanacaGi daha baslangiçta arastirmanin planlanmasi sirasinda göz önünde tutulmalidir.