AMYANT

Lifli yapiya sahip magnezyum ve kalsiyum silikatlarin hidrate haline verilen isim. M.Ö. 5. yüzyildan beri bilinmektedir. Isiya dayanikli olup, hamlaç alevinde eriyebilir. Cevherden özel degirmen taslari arasinda ögütülerek çikarilir. Yün sekline getirilir. Bundan sonra çesitli maksatlarla kullanilir. Lifler egirilir, örgü yapilir ve sikistirilir. Bu islemler yapilirken yardimci madde olarak, pamuk, metalik teller, lastik, çimento vb. kullanilir.

Amyantin günümüzde 3000’den ziyade kullanma sahasi vardir. Liflerinden atese dayanikli elbiseler, izole elektrik kablolari, fren astari, perdeler, izole dolaplar, plakalar yapilir. Isi ve elektrigi iletmedigi gibi, kimyasal maddelere karsi da dayaniklidir.

Amyant ikiye ayrilir: 1) “Serpatin” (yilantasi) amyanti (Mg3Si2O5(OH)4), 2) “Amfibal” amyanti (MgFe)7Si8O22(OH)2).

Yilantasi amyantinin lifleri yaygin ve esnek olup elbise yapiminda daha çok kullanilir. Ayni zamanda dünya amyant üretiminin takribi % 90’ini yilantasi amyanti teskil eder.

Dünyadaki her cins amyant üretimi 1930’da 338.783 ton, 1950’de 1.200.000 ton ve son zamanlarda takribi 2.000.000 ton olmustur.

Bugün evlerimizin çatilarinda, soba arkasinda isiyi duvara iletmemek için kullanilan amyantin kanser yapan bir madde oldugu bilinmektedir. 1900 yilinda Dr. Montague Murray bir amyant isçisinin ölümüne amyant liflerinin sebep oldugunu bulmustur. 0,1-1 mikron çapinda ve 5 mikron uzunlugundaki amyant lifleri solunum yoluyla akcigerlere girdiginde ciger yüzeyinde fiziksel etki yaparak parçalanma ve yaralanmalara sebep olmaktadir. Bunun sonucu da bronslarda kasilmalar olur. Bu etki amyant sanayiinde çalisanlarda görüldügü gibi büyük yerlesim merkezlerinde de görülmektedir. Büyük sehirlerdeki bu zararin kaynagi amyant karisimli çati kaplamalari ve fren balatalaridir. Kanser yapma bakimindan mavi amyant (Crocidolit) önde gelmektedir. insanda etkisini ise 9-25 sene içinde göstermektedir.

Almanya’da bir yilda fren balatalarindan havaya 13.000 kg amyantin yayildigi tesbit edilmistir. Hamburg’da bir fabrikada çalisan isçilerden 20 tanesi son dokuz yilda amyantin meydana getirdigi kanserden ölmüs, 70 kiside de kanser belirtisi görülmüstür. Newyork'ta, ölen 3.000 kiside yapilan otopsiler neticesinde 1440'inin amyant liflerinin meydana getirdigi akciger kanserinden öldügü anlasilmistir.

insan sihhati için tehlikeli oldugundan ingiltere 1975’te amyant ithalini yasaklamistir. isveç, Hollanda ve Danimarka da amyant kullanimi genelde durdurulmustur. Amerika Birlesik Devletleri amyantla çalisan sanayi kollarini zehirli is alani olarak ilan etmistir.

Dünya amyant üretiminin yarisindan çogunu % 60 ile Kanada yapar. Önemli ölçüde üretim yapan diger memleketler, Rusya, Güney Afrika Birligi, Güney Rodezya, ABD, Fransa ve Japonya'dir. Türkiye’de az miktarda amyant Ege bölgesinin iç kisimlarinda bulunmaktadir.