DESTANLAR ve ÖZELLiKLERi

Destanlar, toplum hayatinda derin izler birakan büyük olaylarin (kuraklik, gttç, düsman istilasi, tabiî afetler, savaslar vb.) o toplulugun hafizasinda yogrula yogrula sekillenmesi ile olusur. Halk sairleri, bu önemli olaylanri manzum olarak terennüm ederler. Bu sekilde meydana gelen destanlar, bazen yüzyillarca sonra yaziya geçirilir. Aradan geçen zamanda, destanlar, yeni eklemeler yapilmasi, yeni semboller ve motifler ilavesi suretiyle zenginlesir, hatta bir ölçüde degisiklige ugrayabilir. Böylece destan bütün bir milletin ortak eseri halini alir. Bu durum, destanlarin degerini azaltmaz.Destanda geçen olaylar, tarihî gerçeklere tam olarak uymasa bile, destan sahibi topluluklarin millî mizaçlari, anlayislari, tutum ve davranis özellikleri hakkinda fikir sahibi olmamizi saglar. Bazi milletler ise, destanlarinda tarihî gerçeklerden fazla uzaklasmazlar, onlan abartmazlar veya kendi lehlerine degistirmezler. Türk destanlari genellikle bu niteliktedir. Millî mizacimiza uygun olarak net, açik ve yalin ifadelerle dile getirilmistir. Bu özellikleri ile, tarihî bazi olaylarin aydinlatilmasina bile yardimci olurlar.

TÜRK DESTANLARININ NiTELiKLERi

Her millet, destan sahibi degildir. Destan sahibi olmak için bir milletin, tarihin en eski dönemlerinde yasamis olmasi gerekir. Ayrica, o millet zengin bir geçmise de malik bulunmalidir. Ancak böyle bir geçmis, unutulmasi mümkün olmayan olaganüstü hadiseleri sinesinde barindirabilir. Türk milleti, bu nitelikleri tasidigi için bahtiyar bir millet sayilir. Türk destanlar arasinda, millî motifler bakimindan özellikle dikkat çekenler:

1. Oguz Destani
2. Bozkurt Destani
3. Ergenekon Destani
4. Göç Destani

Oguz Destani, Hunlar; Bozkurt ve Ergenekon destanlari, Göktürkler; Göç Destani Uygurlar dönemlerine aittir. Oguz Kagan Destani'ndaki Oguz Han'in, büyük Hun hükümdari Mete oldugu genellikle kabul edilmektedir. Destan, Mete'nin diger kavimler ve devletler üzerine yaptigi seferleri anlatmaktadir. Bozkurt Destani'nda, düsman baskinina ugrayan Asina boyundan bir tek çocugun kurtulusu ve bu boyun, kurtulan çocuk sayesinde varligini devam ettirisi dile getirilmektedir. Ergenekon Destani ise, düsman karsisinda kirilan Göktürklerden sadece iki prensin sag kalisi; bunlarin, kadinlariyla birlikte tutsakliktan kurtulusu ve "Ergenekon" adini verdikleri, insan ayagi degmemis bir yere siginislari ifade edilmektedir. Göktürkler, burada dört yüz yil yasayip çogalmislardir. Sonunda ayrilan o kadar artmistir ki, Ergenekon'dan çikis yollan aramak zorunda kalmislardir. Demirden bir dagi eritip kendilerine yol açmislar, kaganli ve illi bir topluluk haline gelip düsmanlarini yenerek öclerini almislardir. Göç Destanina gelince: Bu destanda, ülkedeki kutsal sayilan bir kayanin Çinlilere verilmesi üzerine ugranilan felaketler, bunun sonucunda büyük bir göç hareketinin baslamasi ve yeni bir yurt edinilmesi hikaye edilmektedir. BOZKURT Bu dört destandaki ortak ve temel motif "Bozkurtur. Bozkurt, seferleri sirasinda Oguz Han'a yol gösterip kilavuzluk yapmis, Oguz Han'in ordulari bu sayede zaferler kazanilmistir. Bozkurt Destani'nda, ayaklari ve kollan kesildigi halde hayatta kalan genci disi bir kurt besleyip yasamasini saglamis, yeni bir düsman baskininda bu genci deniz asin bir yere, Altay Daglari'na kaçinp kurtarmistir. Disi kurt, gençle evlenip on oglan dogurmustur. Bu çocuklarin büyüyüp çogalmasi ile Asina boyu eriyip gitmekten kurtulmustur. Hükümdar olan Asina, kurdun hatirasini unutmadigini göstermek için, çadirinin önüne kurt basli bir bayrak diktirmistir. Ergenekon Destani'nda da, Bozkurt, demir dagi eritip çikan Türklere yol göstermektedir. Çikistan sonra, Türklerin ilk hükümdari da Börteçene (Bozkurt) adini almistir.Göç Destani'nda, ana yurtlarindan ayrilmak zorunda kalan Uygurlara, göç sirasinda bir Bozkurt yol göstermektedir Bu destanlarda, Bozkurt'un su temel nitelikleri öne çikmaktadir:

1. Neslin devamim saglamak,

2. Türklere rehberlik etmek,

3. Türkleri felaketlerden kurtarmak.

Unutmamak gerekir ki, bir milletin yüz yillarca tarih sahnesinde kalabilmesi, ancak bu sayede mümkün olabilir. Yani, bir millet, varligini saglam ve diri olarak muhafaza edebilmeli, millî bir rehbere sahip olabilmeli ve basina gelecek her felaketten kurtulmasini bilebilmelidir. Türk destanlarindaki isik, kutlu dag, Bozkurt gibi motifler, hiç süphesiz birer semboldür. Bozkurt hayatiyetin, millî rehberin, kurtulusun (hür ve bagimsiz yasamanin) sembolü olmustur. Yine kolayca tahmin edilebilir ki, tarih öncesi ve sonrasi pek çok millî kahraman, Bozkurt sembolü ile temsil edilmistir. "Asina'nin hem Bozkurt anlamina gelmesi hem de Hun ve Göktürk hükümdarlik ailesinin adi olmasi tesadüf degildir.Bozkurt'tan türemis olmak inanci, Türklere uzun çaglar boyunca büyük bir gurur, itimat, emniyet ve gelecege güvenle bakma duygusu vermistir. Yine Türklerin dar zamanlarinda millet hayatinda büyük etkisi olacak hareketlere girisilecegi Bozkurt onlara yol göstermekte, esi bulunmaz sekilde rehberlik etmektedir. Türk'ün basi çok sikistigi zaman Bozkurt'un meydana çikarak onu kurtarmasi, evladi üzerine sefkatle egilen bir anababa duygusunu hatirlatacak ölçüde derin bir mana tasimaktadir. Sanki Bozkurt, manevî bir filemden Türk milletinin akip giden hayatini devamli olarak takip etmekte ve çaresiz kalindigi zaman ortaya çikarak onlara yol göstermektedir. Bütün bunlarin gösterdigi gibi, milletin büyümesi, güçlenmesi ve yayilmasi için takibi gereken metodlari destanlar maddî unsurlarla ifade etmektedir. "Bozkurt" bu unsurlarin biri ve en önemlisidir. Eger, Birinci Dünya Savasi'ndan sonra Türk topraklarinin isgaline karsi girisilen Millî Mücadele, destan çaglannda cereyan etmis olsaydi, Kurtulus Destani'nda mutlaka bir "Bozkurt” motifi bulunacakti. Mustafa Kemal Pasa, Anadolu'ya çikisindan itibaren Millî Mücadele'nin öncüsü ve en bastaki teskilatçisi olmus, bu niteligi ile bir "rehber" vazifesi görmüstür. Daha sonra, Büyük Zafer'in kazanilmasi ve istilaci düsmanin denize dökülmesi ile "kurtarici" (müncî) durumuna yükselmistir. Nihayet, inkilaplari ile çagdas, ileri, milliyetçi Türk nesilleri yetistirme gayreti, onun, Türk milletinin bekasini saglamaya yönelik amacini göstermektedir. Kendisine teklif edilen soyadlari arasindan "Atatürk'ü seçmesi ise, onun, gelecekteki Türk nesilleri tarafindan "ata" olarak anilma arzusunun isaretidir. Böylece rehber, kurtarici ve ata niteliklerini kendisinde birlestirmistir. Bu sebepledir ki, bazi yabanci mualifler tarafindan derin bir sezgi ile "Bozkurt" olarak isimlendirilmistir. Burada, Türkçülügün aslî unsurlarini hatirlayalim. Bu unsurlar, birlik ve bütünlük, hür ve bagimsiz yasamak, Türk varliginin, gittikçe güçlenerek, sonsuza kadar devam ettirilmesi azim ve iradesi, baska bir deyisle millî ülküsüdür.su halde "Bozkurtta sembollesen düsüncelerle Türkçülügün hedefleri tam bir ayniyet içinde bulunmaktadir. Bunun içindir ki, Bozkurt, ayni zamanda Türkçülügün de sembolü olmustur.Sonuç olarak, Bozkurt, Türk destanlarindaki müstesna mevkii kadar, Türkçülük tarihinde de seçkin bir yere sahiptir.