Alm. Gewicht, Fr. Polds, ing. Weight. Bir cisme etki eden yerçekimi kuvveti.
Agirlik bir kuvvet olup; kg-kuvvet, gr-kuvvet, dyn ve newton birimleri ile ifade edilir. 1 kg-kuvvet= 1000 gr-kuvvet=9,81 newtondur. 1 gr-kuvvet= 981 dyn’dir. Agirlik, kuvvet ölçen aletlerle, yani dinamometrelerle ölçülür.
Yerçekimi kuvveti, ekvatordan kutuplara dogru gittikçe artar. Yeryüzü seviyesinden yükseklere çiktikça da yerçekimi kuvveti azalir. Bu sebepten dolayi da bir cismin agirligi sabit degildir. Gerçekte bu degismeler çok azdir. Ekvatordaki agirligi 97,8 kg-kuvvet olan bir cisim, kutupta 98,3 kg-kuvvet yani 0,5 kg-kuvvet daha agir gelir. istanbul’da deniz kenarindaki agirligi 98 kg-kuvvet olan bir cisim, yerden 32 km yükseklikte 97 kg-kuvvet gelir.
Agirlik ve kütle, farkli iki kavramdir ve farkli birimlerle ölçülürler. Kütle ile agirlik kavramlari arasinda bir baginti mevcuttur. Agirlik P, kütle m, yerçekimi ivmesi g ile gösterilirse, bu baginti: P=mg seklinde ifade edilir.
Bir cismin agirlik merkezi: Bir cismin en küçük parçalarina etki eden yerçekimi kuvvetlerinin bileskesi, o cismin agirligini verdigi gibi, bu bileskenin tatbik noktasi da, cismin agirlik merkezini verir.
Homogen olmak sartiyla bazi geometrik sekillerin agirlik merkezleri söyledir:
1) Dikdörtgen, kare, paralelkenar ve eskenar dörtgende; kösegenlerin kesistigi nokta.
2) Daire ve kürede, merkez.
3) Silindirde, eksenin ortasi.
4) Üçgende, kenar ortaylarin kesistigi nokta.
Agirlik merkezinin tayinini ilk defa ele alan, Müslüman astronomi alimlerinin büyüklerinden Ebu Sehl Kuhi’dir. (1014 senesinde vefat etmistir.) Basinç ve agirlik merkezlerinin hesaplanmasinda geometrik metodlari kullandi. Ebu Sehl’in bu konudaki çalismalari, ondan asirlar sonra 19. yüzyilda A.F. Mabius tarafindan ele alinmistir.
Günümüzde özellikle Bati bilim dünyasinda ve onlarin tesiri altinda kalan Dogulularda yaygin olan kanaate göre ünlü yerçekim kanunu, ingiliz bilim adami Newton tarafindan kesfedilmistir. Halbuki, bu mevzuda ilk defa fikir ortaya atip, incelemelerde bulunan islam alimi Biruni’dir (973-1049). Bu hususu bilim tarihçisi Karl Boyer de, History of Mathematics adli eserinde açikça itiraf etmektedir.
Yine islam alimlerinden Hazini (1118-1155), Biruni’nin yerçekimi konusundaki arastirmalarini gelistirerek, çekim kuvvetinin dünyanin merkezine olan uzaklikla degistigini buldu. Böylece bir cismin, dünyanin merkezine olan uzakligi degistiginde agirliginin da degisecegini ifade etti. Hatta Mizan-ül Hikme isimli eserinde, düsmekte olan cismin hizi, aldigi yol ve geçen zaman arasindaki münasebet üzerinde de genis inceleme ve arastirmalarda bulundu. Bütün bunlar, islam alimlerinin, asirlar önce, degerli birer ilim hazinesi olan pek çok eser ortaya koyduklarini göstermektedir.
