Osmanli hanim sultan ve sairlerinden. Babasi Sultan ikinci Mahmud Han, annesi Zernigar Kadin Efendidir. 1825 senesinde dogdu. Küçük yasta annesini kaybetti. Sultan ikinci Mahmud, kizi Adile Sultani çocuklari yasamayan baskadin Nevfidan Kadina büyütmek üzere verdi. O da Adile Sultani kendi evladi gibi büyütüp yetistirdi. Mükemmel bir tahsil ve terbiye gördü. 1845 senesinde Kaptan-i derya Mehmed Ali Pasa ile evlendi. Sultan Abdülmecid devrinde bir seneye yakin sadrazamlik yapan Mehmed Ali Pasa 1868 senesinde vefat etti.
Adile Sultan, kocasinin arkasindan da kizinin ölümü üzerine evine çekilmis, her seyi birakarak kendini ibadete vermis ve fakir fukarayi beslemekle vakit geçirmistir. Dindar, hassas, hayirseverligiyle taninmis ve ömrü boyunca herkesten daima hürmet görmüstür. Mektep ve fukara evlerini tamir ettirip, çocuklarin okumasi için gayret sarfetti. Gelinlik kizlara çeyiz yaptirdi. Kurumus çesmelere su getirtti. Adile Sultan hayatinin son günlerini Findikli’da bugün Güzel Sanatlar Akademisi olan Sahilsaray’da geçirdi ve 1898 senesi Ocak ayinda vefat edince, kocasi Mehmed Ali Pasanin Eyyub’deki türbesine defnedildi.
Yetmis üç sene yasadi ve bu süre zarfinda, ikinci Mahmud, Abdülmecid, Abdülaziz, Besinci Murad ve ikinci Abdülhamid’in saltanatini gördü. Basta babasi olmak üzere kardesleri ve yegenleri tarafindan sevilen ve devlet islerine karismayan Adile Sultan, ayni zamanda Osmanli hanedanina mensup divan sahibi tek kadin sairdir. Özellikle Fuzuli ve seyh Galib’e nazireler ve Yunus Emre tarzinda hece vezniyle siirler yazmistir. siirleri teknik bakimdan basit ifadeli gibi görünürse de samimidir. O, bu samimi sözleriyle kardesi sultan Abdülaziz Hanin sehid edilmesine de isik tutmustur.
Nasil yanmam ki ben oldu olanlar sah-i devrana,
Bilinmez oldu hali, kiydilar ol zill-i Yezdana.
Cihan matem tutup kan aglasin Abdülaziz Hana,
Meded Allah mübarek cismi boyandi kizil kana.
Nasil hemsiresi bu Adile yanmaz o Hakana,
Ki kiydi bunca zalimler karindas-i cihanbana
Riza virmezdi adl ü sefkati zulm-i müsirana
Bütün nar-i firaki saldi kalb-i ehl-i imana.
Adile Sultanin bu misralari Sultan Abdülaziz Hanin intihar etmeyip, öldürüldügüne dair nice vesika yanisira kiymetli bir sehadettir. Adile Sultanin basilmamis olan Divan’inin yazma nüshalari Üniversite ve Topkapi Sarayi Kütüphanelerinde mevcuttur. Atasi Kanuni Sultan Süleyman Hanin siirlerini, Divan-i Muhibbi adiyla, ilk defa yayinlanmasini saglamistir.
ADiLE SULTANIN DiVAN'INDAN
Ya Resulallah!
Yüzün Mir’at-i Zat-i Kibriyadir ya Resulallah,
Vücudun mazhar-i nur-i Hudadir ya Resulallah,
Kabul eyle ani askindan azad eyleme bir an,
Kapunda Adile kemter gedadir ya Resulallah.
Var iken destgirim sen gibi bir sah-i zi-sanim,
Kime arz eyleyim, eyle meded hal-i perisanim,
Sözün makbul-i dergah-i Hudadir ulu Sultanim,
Kapunda adile kemter gedadir ya Resulallah.
Sana ümmetligim iki cihanda emr-i cazimdir,
Bilirsin halimi arz u beyan etmek ne lazimdir,
Nazar kil lutf ile senden diger kim çaresazimdir,
Kapunda Adile kemter gedadir ya Resulallah.
