Alm. Justizministerium (n.), Fr. Ministrérede la Justice, ing. Ministry of Justice. Adalet hizmetlerinin planlanmasi, yürütülmesi, koordinasyonu ve denetlenmesi ile hizmetlerle ilgili her türlü idari faaliyetleri yürüten bakanlik.
Adalet islerinin yeniden düzenlenmesi için 1868 yilinda Divan-i Ahkam-i Adliye Nezareti kurulmustur. Nazirlardan birinin baskanliginda çalismalari yürüten bu kurul, Adalet teskilatinda ilk yeniliktir. Mahkemelerin 1878 yilinda; ser’iyye ve Nizamiyye olarak ikiye ayrilmasindan sonra da Adliye ve Mezahip Nezareti kurulmus ve Nizamiyye mahkemeleri bu nezarete baglanmistir.
2 Mayis 1911 tarihinde çikarilan Adliye ve Mezahib Nezareti Nizamname-i Dahili kanunu, Adalet Bakanligi’nin kurulusuna temel oldu.
Bakanlik, görevlerini su teskilatla yürütür: Teftis Kurulu Baskanligi, Ceza isleri Genel Müdürlügü, Ceza ve Tevkif Evleri Genel Müdürlügü, Özlük isleri Genel Müdürlügü, Hakim ve Savcilar Yüksek Kurulu.
Bakanligin muhasebe, yayin, levazim ve evrak vb. müdürlükleri diger kuruluslardaki benzerlerinin aynidir.
Adalet bakanliginin görevleri: Ceza hukuku ile özel hukuktaki yeni gelismeleri takip edip, lüzumlu kanun tekliflerini hazirlar. Gerekli hallerde kamu davasi açilmasi için cumhuriyet savcilarina emir verir. Genel ceza ve tevkif evleri, is esasi üzerine kurulmus ceza evleri ve islah evleri açar ve bunlarin idare sekline dair düzenlemeler getirir. is güvenligini saglar ve bunun için gerekli tedbirleri alir. Mahkum ve tutuklularin cemiyete kazandirilmasi için, bunlarin bakimini, barindirilmasini, okutulmasini ve çalistirilmasini temin eder. Hükümleri infaz eder. Genel ve özel aflar ile ilgili çalismalar yapar. Avukat ve noterlere ruhsat verir ve bunlari denetler. Adli tip müessesesi bu bakanliga baglidir.
Hakim ve savcilar, bakanliga bagli olmakla beraber, bakanlik, hakim ve savcilar hakkinda kararlar veremez. Bunlar hakkinda Anayasada belirtilen ve kanunla kurulu bulunan Hakim ve Savcilar Yüksek Kurulu, karar verir. Bakanligin mahkemeler üzerinde ancak idari yönden etkisi vardir; mahkemelerde alinan kararlarla ilgili hiçbir yetkisi yoktur. Kendi içerisinde, Merkez Teskilati, Teftis Heyeti Baskanligi, Savunma Sekreterligi gibi bazi bölümlere ayrilir.
